Birçok ebeveyn zaman zaman şu cümleyi kurar:
“Defalarca sesleniyorum ama bana bakmıyor.”
Çocuklar bazen oyun oynarken, televizyon izlerken ya da bir oyuncağa odaklandıklarında çevredeki seslere hemen tepki vermeyebilirler. Bu oldukça normal bir durumdur.
Ancak bazı çocuklar isimleri söylendiğinde sürekli olarak tepki vermiyorsa, bu durum ebeveynlerin dikkatini çekebilir.
Özellikle erken çocukluk döneminde isme tepki vermemek, bazı gelişimsel farklılıkların işareti olabilir. Bu durum her zaman bir problem anlamına gelmez, ancak bazı durumlarda otizmin erken belirtilerinden biri olarak görülebilir.
Otizmli Çocuklar Neden İsimlerine Tepki Vermeyebilir?
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar çevreyle etkileşim kurma biçimlerinde farklılıklar gösterebilirler.
İsme tepki vermeme davranışının birkaç nedeni olabilir.
-
Sosyal Dikkat Gelişimi Farklı Olabilir
Otizmli çocuklar bazen insanlara değil, nesnelere daha fazla odaklanabilir.
Örneğin bir çocuk:
- dönen bir oyuncağa
- ışığa
- hareket eden nesnelere
uzun süre dikkat verebilir.
Bu durumda çevredeki insanların sesleri ikinci planda kalabilir.
Bu nedenle çocuk ismi söylendiğinde hemen dönmeyebilir.
-
İşitsel Algı Süreci Farklı Olabilir
Bazı çocuklar duydukları sesi anlamlandırmak için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.
Bu durum çoğu zaman ailelerde şu düşünceyi oluşturur:
“Acaba çocuğum duymuyor mu?”
Ancak çoğu zaman sorun işitme değildir.
Çocuk sesi duyar ancak:
- sesi yorumlamak
- dikkatini yönlendirmek
- tepki vermek
için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.
-
Sosyal İletişim Gelişimi Farklı Olabilir
Otizmde sosyal iletişim becerileri farklı gelişebilir.
Bu nedenle çocuk:
- göz teması kurmayabilir
- çağrıldığında dönmeyebilir
- sosyal etkileşime girmekte zorlanabilir
Bu durum özellikle 12–24 ay arası çocuklarda dikkat edilmesi gereken erken belirtiler arasında yer alabilir.
Otizmin Erken Belirtilerinden Biri Olabilir mi?
Araştırmalar, otizm spektrum bozukluğu olan bazı çocuklarda isme tepki verme davranışının gecikebildiğini göstermektedir.
Özellikle şu durumlar varsa dikkat edilmelidir:
- çocuk sık sık ismine tepki vermiyorsa
- göz teması sınırlıysa
- sosyal etkileşim zayıfsa
- konuşma gelişimi gecikmişse
Bu belirtiler birlikte görülüyorsa uzman değerlendirmesi önerilir.
Ancak unutulmaması gereken önemli bir nokta vardır:
Her çocuk farklı gelişim gösterir.
İsme tepki vermemek tek başına otizm anlamına gelmez.
Çocuk İsmine Bakmıyorsa Aileler Ne Yapabilir?
Uzmanlar, çocukların sosyal tepki becerilerini desteklemek için ailelere bazı basit öneriler sunar.
Çocuğun Görüş Alanına Girin
Çocuğun arkasından seslenmek yerine onun karşısına geçerek ismini söylemek daha etkili olabilir.
Bu yöntem çocuğun dikkatini size yönlendirmeyi kolaylaştırır.
İsmi Söyledikten Sonra Bekleyin
Bazı çocuklar tepki vermek için zamana ihtiyaç duyabilir.
İsmini söyledikten hemen sonra tekrar etmek yerine birkaç saniye beklemek faydalı olabilir.
Tepki Verdiğinde Pekiştirin
Çocuk size baktığında olumlu tepki vermek çok önemlidir.
Örneğin:
- gülümsemek
- “Aferin” demek
- birlikte oyun başlatmak
bu davranışın tekrar edilmesini destekleyebilir.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Aşağıdaki durumlar görülüyorsa uzman değerlendirmesi faydalı olabilir:
- çocuk 12–18 ay arasında ismine tepki vermiyorsa
- göz teması çok sınırlıysa
- sosyal oyunlara katılmıyorsa
- konuşma gelişimi gecikmişse
Erken değerlendirme sayesinde çocukların gelişim ihtiyaçları daha doğru şekilde belirlenebilir.
ABA Terapisi Bu Süreçte Nasıl Destek Olur?
ABA (Applied Behavior Analysis) yani Uygulamalı Davranış Analizi, otizmli çocukların sosyal ve iletişim becerilerini geliştirmek için kullanılan bilimsel temelli bir eğitim yöntemidir.
ABA programlarında çocuklara sistemli şekilde şu beceriler öğretilir:
- ismine tepki verme
- göz teması kurma
- sosyal etkileşim başlatma
- iletişim becerileri geliştirme
Bu beceriler küçük adımlar halinde öğretilir ve olumlu davranışlar pekiştirilir.
Erken başlayan eğitim programları çocukların gelişiminde önemli ilerlemeler sağlayabilir.